Een interessante discussie over Little Free Libraries

Naar aanleiding van de blogpost waarin ik een paar kanttekeningen zet bij de Vakantiebieb van de ANWB op Rotterdam The Hague Airport heeft Schrijverdezes mij een open brief geschreven. Mijn reactie daarop leidde vervolgens tot een nieuwe brief.

Ik wijs de lezers van mijn blog graag op die discussie. Omdat het een interessante discussie is en omdat Schrijverdezes een stem vertolkt die je niet vaak (meer) hoort in bibliotheken, namelijk de stem van de toegewijde lezer. Want met de sterke daling in uitleencijfers van de laatste jaren zijn bibliotheken zich en masse gaan richten op de grootste gemene deler omdat daar kwantitatief gezien de meeste (of de snelste) winst valt te halen. Daarbij kwam de nadruk sterk op omloopsnelheid te liggen en minder op literaire kwaliteit. Initiatieven als de Little Free Libraries en de Leeszaal Rotterdam West hebben daar veel minder last van, zoals Schrijverdezes heel goed laat zien. Is het een reactie op de overregulatie van de openbare bibliotheken misschien?

Schrijverdezes en ik kennen elkaar al lang, dat lees je misschien wel tussen de regels van onze discussie door, omdat we ooit collega’s waren. Ik noem haar een toegewijde lezer, dat zal ze zelf vast relativeren maar ze leest aanmerkelijk meer dan ik. Daarnaast heeft ze een blog gemaakt (De kunst van voorlezen) waarop ze in het kader van het jaar van het voorlezen elke dag een kunstwerk plaatst waarop voorgelezen wordt. Ook zeer de moeite waard.

Maar kijk vooral ook even naar de discussie over Little Free Libraries en de Leeszaal Rotterdam West.

Een bieb is een bieb is een bieb?

“Deze ‘airport library’ al gezien?” vroeg Elsemarie Valstar mij op twitter vanochtend. Ze had het daarbij over bovenstaande Vakantiebieb van de ANWB op Rotterdam The Hague Airport. Nou had ik die Vakantiebieb toevallig al voorbij zien komen op Facebook, maar pas toen ik Elsemarie antwoord gaf realiseerde ik me wat ik van dat initiatief vond. “Da’s geen bieb, dat is een verzameling boeken die niemand meer wil hebben.”

Dat klinkt misschien een beetje flauw, maar dat is wel precies wat mijn probleem is met al die “little free libraries” die nu overal oppoppen. Ik vind ze enig hoor, al die leuke huisjes en dat geknutsel, laat daar geen misverstand over bestaan. Alles om het lezen te bevorderen. Maar het zijn natuurlijk geen bibliotheken: het zijn verzamelingen met boeken die gered zijn van de papiercontainer. Boeken die De Slegte niet wil hebben of waarvan de eigenaren geen zin hebben om ze naar een tweedehands boekwinkel te brengen. Dat doet niks af aan de kwaliteit van de boeken en aan de goede wil van de mensen die ze beschikbaar stellen. Maar dat is heel iets anders dan bibliotheek, dus noem het dan ook geen bibliotheek zou ik zeggen. In een bibliotheek worden boeken met een bepaald doel verzameld, daar worden bewuste keuzes gemaakt uit het totale, actuele aanbod. Daar zit een gedachte achter, de collectie is niet afhankelijk van het toeval. Daarnaast is een bibliotheek meer dan een verzameling boeken, alleen al omdat ze ook ander materiaal hebben dan alleen maar boeken en ze een duidelijk educatieve functie hebben. Dat proberen we met de Airport Library ook: er zit een gedachte achter de collectie (moet over Nederlandse kunst of cultuur gaan en Engelstalig zijn) en we hebben ook filmpjes, muziek, tentoonstellingen en we organiseren af en toe een activiteit.

Maar los daar van: een prima initiatief, die vakantiebieb. Leuke marketingactie.                     Alleen wel jammer dat de ANWB het helemaal op eigen houtje heeft uitgedacht en niet even advies heeft gevraagd aan de bibliotheken van Den Haag of Rotterdam want die hadden hun ervaringen met de Strandbibliotheek kunnen delen. Of met ProBiblio, voor tips uit de Airport Library. Dan hadden we ze even kunnen wijzen op het vliegveld van Helsinki, waar een soortgelijk initiatief al langer draait. Ik zou ze in elk geval dat gedoe met die stempelbriefjes voorin die boeken hebben afgeraden.

Leuk, maar een bibliotheek is het niet. Dus noem het anders zou ik zeggen. Maar ja, de term bibliotheek is natuurlijk ijzersterk. Het is een bewezen succes, dus daar sluiten ze van de ANWB graag bij aan Voor alle duidelijkheid: ik noem het een marketingactie want het is ook een actie. Die kast staat er alleen deze week: van 22 februari tot 3 maart. Maar bij bewezen succes wordt het vast herhaald.

In de loopgraven van het bibliotheekwerk?

Gisteren schreven zowel Edwin als Jeroen een nogal pessimistisch / boos / teleurgesteld stuk over de vermeende loopgraven van het bibliotheekwerk. Wat precies de aanleiding voor de stukken was is me niet helemaal duidelijk. En of het toeval was dat ze allebei op dezelfde dag zo’n stuk schreven weet ik ook niet. Misschien hebben ze een vervelende ervaring gehad bij een van de talloze projecten waar ze samen zo energiek aan werken, dat kan. Of misschien hadden ze toevallig allebei een K-dag, dat kan ook.

De discussie op de site van het Bibliotheekblad naar aanleiding van de tirade van Rob Bruijnzeels tegen Fablabs in de bibliotheek zal daar ongetwijfeld iets mee te maken hebben. En daarbij helpt het niet dat de discussie nu uitsluitend via het internet gaat. Want “op papier” met iemand een gesprek voeren is ingewikkelder dan “in het echt”. Je krijgt sneller misverstanden en dingen die je zegt worden al snel groter dan je ze bedoeld had. Dat is bij mij tenminste al snel het geval.

Maar dat sommige mensen het woord loopgraven gebruiken snap ik wel. Het roept namelijk wel meteen een sterk beeld op. Zie bijvoorbeeld de reactie van de Formulemanager Landelijke Bibliotheekformule bij de peiling van Bibliotheekblad over de retailformule. Ze begint met te zeggen dat ze de hele discussie een non-discussie vindt en herhaalt nog maar eens dat bibliotheken in sommige dingen heus zelf wel een keuze mogen maken. Pats-boem, deur dicht. Einde discussie. Die er toch al niet was. En die er op deze manier dus ook niet zal komen. Want daar heeft deze formulemanager helemaal geen behoefte aan, ze wil niemand overtuigen en ook niet zelf overtuigd worden van iets maar ze wil gewoon haar formule uitrollen. En dat is haar goed recht. Daar wordt ze voor betaald. En als iemand de formule aanvalt, dan verdedigt de formulemanager die. Zo simpel is dat. En als je het hebt over verdedigen en aanvallen dan komen de loopgraven ook al snel om de hoek kijken.

We zijn als branche niet erg goed in discussies voeren, we hebben vooral allemaal een mening. Liefst allemaal een andere. En we zijn niet snel bereid om onze mening aan te passen maar we willen eigenlijk vooral snel iets met die mening gaan doen. Liefst iets praktisch, iets met een model, of een formule, of met etiketten desnoods. Eens rustig nadenken over de voor- en nadelen van die mening, eens peilen hoe anderen daar tegen aan kijken en dan die mening eventueel bijstellen doen we zelden. En dat is jammer. Want daarmee zou de branche een stuk sterker staan.

En ja, ik weet dat er heus wel discussies worden gevoerd. Binnenshuis. Als er over het business-model of het projectplan wordt gediscussieerd. En in de ledenvergadering van de VOB wordt zo te zien ook stevig gepraat. Maar dat blijft allemaal in hetzelfde kringetje. Terwijl ieder idee sterker wordt van tegenwind. Waarom zoeken we dat niet meer op? Waarom organiseren we die discussie niet beter? En dan niet via weer een digitaal platform, want dat discussieert niet lekker: dan wordt het weer meningen naar elkaar smijten. Maar gewoon, via een goed gesprek. Ideetje voor de volgende Bibliotheektweedaagse? Een paar ronde-tafel-gesprekken over nieuwe plannen, waarbij iedereen bereid is om te luisteren en zijn mening (of zijn plan) aan te passen.

En voordat daar weer onduidelijkheid over gaat bestaan: ik zeg hiermee niks over de stukken van Edwin en Jeroen, want ik weet gewoon niet waar die over gaan. Die waren alleen de aanleiding om mijn eigen frustratie over het gebrek aan discussie maar eens op te schrijven.

Verhalen uit de Airport Library #12 : filmpje!

Een van de zeer gewaardeerde partners van de Airport Library is de OBA, die steunt ons zowel financieel als praktisch. Medewerkers van de OBA hebben onlangs een filmpje over de Airport Library gemaakt voor de digitale etalage Amsterdam, voor het onderdeel Schiphol.
Het filmpje geeft een goed beeld van hoe de bibliotheek er uit ziet, wat de bedoeling is en hoe het werkt. Voor iedereen die er nog niet geweest is.

Alle openbare bibliotheken die de digitale etalage Amsterdam op hun website hebben staan, hebben nu dus ook automatisch dit filmpje. Kunnen ze er mooi even reclame mee maken…

De nieuwe Dichter des Vaderlands en de kansen

 De nieuwe Dichter des Vaderlands, Anne Vegter, gaf op de dag van haar installatie een interview aan de NRC. Daarin zegt ze dat graag begrepen wil worden. (en dat terwijl zelfs de benoemingscommissie haar poëzie niet gemakkelijk noemt)

Op de officiële site van de Dichter des Vaderlands staat dat Anne Vegter haar nieuwe functie wil gebruiken om ‘vrijheid van denken te heroveren en poëzie inzetten als radicaal middel tegen de dominantie van politiek- economisch taalgebruik ten faveure van de verbeelding.’ (…) Anne Vegter mikt op een brede verspreiding van poëzie met de nadruk  op educatieve projecten in combinatie met kritische kunstzinnige acties. Zij zal zich daarbij niet beperken tot de Randstad maar het hele land laten profiteren van haar activiteiten.

Met de DdV-Tourband gaat Vegter in het voorjaar van 2014 op reis langs al die regio’s en plaatsen waar door bezuinigingen bibliotheken en culturele centra zijn verdwenen. (…) Ook zal Vegter initiatief nemen om het schrijven van poëzie te populariseren en tegelijk het niveau te verhogen. Moderne media zal zij bij haar activiteiten als Dichter des Vaderlands combineren met flashmobs of oeroude middelen als spreekkoren.

Het is een schot voor open doel, maar ik trap hem er toch maar even in: daar gaan de openbare bibliotheken van Nederland natuurlijk van harte aan meewerken. Wat zeg ik: die gaan daar het voortouw in nemen. Dat worden de verzamelcentra voor die flashmobs en oefenplekken voor die spreekkoren. Want dat past helemaal bij onze zelfopgelegde taak op het gebied van lezen en leesbevordering, ja toch? Openbare bibliotheken zijn bij uitstek geschikt om een mooie droom van Vegter te kunnen waarmaken: Dat elke Nederlander over vier jaar minstens tien gedichten uit zijn hoofd kent. Als de volksverheffers die we van oudsher al waren.

Vraag me af of het Sectorinstituut de uitnodiging voor het eerste overleg al klaar heeft liggen. Wat denken jullie?

Het begon met een boek uit de bibliotheek

Al een wat ouder verhaal (uit 2008) maar wel een mooi verhaal. William Kamkwamba heeft inmiddels al boeken geschreven en twee TED talks gehouden.

Maar het blijft een mooi verhaal…

Thank you Matt Haig

Soms kom je een artikel tegen waar je ontzettend blij van wordt. Met zinnen die je uit je hoofd wil leren zodat je ze naar willekeur kunt citeren. Of die je heel groot op de gevel van je bibliotheek zou willen schilderen en er al die kortzichtige politici met hun neus in wil wrijven. Maar dat kan natuurlijk allemaal niet, dus dan roep maar een paar keer op Twitter dat het zo’n goed artikel is en dan hoop je dat er meer mensen zullen zijn die het zullen lezen.

Maar in het kader van mijn elke-dag-een-blogje-experiment ga ik dat nu eens hier roepen, dat ik zo’n goed artikel heb gelezen. En omdat ik weet dat heel veel lezers van dit blog niet de moeite nemen om op een link te klikken ga ik hier de mooiste zinnen citeren. Dan weet ik tenminste zeker dat de grote lijn overkomt.

Het is een stuk op het blog van Booktrust, een Engelse leesbevorderingsclub (sinds 1921!). Onder andere de uitvinders van Bookstart (ja, Boekstart komt uit Engeland). Het is geschreven door Matt Haig, bekroond schrijver van boeken voor zowel volwassenen als kinderen. Hij schreef het stuk naar aanleiding van de National Libraries Day (dat ik overigens ook een briljant idee vind, kunnen we dat hier niet ook invoeren? In plaats van Nederland Leest bijvoorbeeld?). Onder de titel Libraries keep us human legt hij uit waarom bibliotheken onmisbaar zijn.

You see, nowadays we have the Internet as a useful place to store information – though we must remember, information and knowledge are not the same thing, and there is no search engine in the world with the warmth of a good librarian.  Onthou: ”Informatie en kennis zijn niet hetzelfde en er is geen zoekmachine ter wereld met de warmte van een goede bibliothecaris.”

En over de opkomst van het ebook: I would say that there is more need to have a physical home for books than ever before. A library, you see, is much more than the sum of its parts. A library is an increasingly unique space in our modern world. Whether it is in a school, a university, or a town centre it offers an important retreat, an oasis of sorts.

It is one of the very few places left – online or offline – where we can go and feel that no-one is trying to sell us something. They are places we can go to retreat, sanctuaries of calm, of contemplation, of thought and study and mental escape. To say, well, we can get these books elsewhere is a bit like saying to the religious person, well, if God is everywhere then why go to church. Onthou: Zeggen dat je boeken overal kunt krijgen is als tegen een religieus iemand zeggen dat je niet naar de kerk hoeft omdat God overal is.

What I am saying is that to equate a library solely with the books it houses is like equating a football stadium with the quality of the grass and the number of seats. Onthou: Een bibliotheek gelijkstellen met boeken is als een voetbalstadion gelijkstellen met de kwaliteit van het gras of het aantal zitplaatsen.

En de uitsmijter: A library is not a shop. It is one of those special places that exist solely to enrich our lives and make us more human. Onthou: Een bibliotheek is een plaats die alleen bestaat om onze levens te verrijken en om ons menselijker te maken.

Dank je wel Matt Haig. Hier word ik nou blij van…

Het verhaal van de bibliotheek vertellen

Dit is een fragment uit de Story Map die gemaakt is door de California State Library over The emerging story of California Public Libraries. Het is een praatpapier, bedoeld als hulpmiddel in het gesprek met je local community and stakeholders. Hier kun je de hele pdf bekijken. Het ziet er prachtig uit, beetje Amerikaans misschien, maar het lijkt me heel bruikbaar.

De VOB heeft voor de Tweede Kamerverkiezingen in 2010 ook een folder laten maken. En een position paper. Goed gedaan hoor. Mooie folder. Maar als je dat vergelijkt met deze Story Map zijn de Nederlandse versies wel erg eenrichtingsverkeer. En een klein beetje saai ook wel: een opsomming van wat bibliotheken allemaal doen en kunnen betekenen. Er wordt geen vergezicht geschetst en de bibliotheek wordt niet in een context gezet. En dat doen de Amerikanen wel.

De stappen in de Amerikaanse tijdbalk zijn bepaald niet van gelijke grootte, ze gaan van de Bibliotheek van Alexandrië via Gutenberg en de bibliobus (!) naar Apple, Google en de Kindle. Heel duidelijk en illustratief. Het stuk nodigt uit tot praten en hardop nadenken. En dat lijkt me heel prettig wanneer je als bibliotheekdirecteur met de wethouder gaat praten. Of met de bibliotheekcommissie van de gemeenteraad. Want daar is het voor bedoeld: This Story Map reflects a range of innovations already taking place. Our goal is to help frame the conversation to increase funding, collaboration, and the collective imagination.

Ideetje misschien voor de VOB? Want hier in Nederland geldt hetzelfde: Our stakeholders need a vision to inspire the collective imagination. En daarvoor hoeven we niet te wachten tot de volgende verkiezingen. Liever niet zelfs.

Met dank aan Ingmar voor de tip.

De bibliotheek naar de mensen brengen

 Afgelopen zomer zag ik het al eens op Twitter voorbij komen, Library live and on tour. Dat waren toen niet meer dan een paar foto’s van die stoere wagen met een paar kinderen er omheen die aan het gamen waren. Afgelopen week kwam ik hun website tegen, met dit geweldige filmpje. En nu ben ik helemáál enthousiast, want hier kan ik zo ontzettend blij van worden!

Ik dacht eigenlijk dat het een soort mini-bibliobus was, maar het is nog veel leuker. Het is een manier om reclame te maken voor de bibliotheek. En dan niet door folders of andere gadgets uit te delen, maar gewoon: door menselijk contact te maken. Door met mensen te praten en te vragen of ze soms lid willen worden. En door eventueel boetes kwijt te schelden als dat de reden is waarom daklozen niet meer naar de bibliotheek komen. Ja, sommige Nederlandse bibliotheekdirecteuren krijgen een rolberoerte bij dit idee, ik weet het, maar ik ben er van overtuigd dat dit de beste manier is om je maatschappelijke meerwaarde te bewijzen.

Wat lijkt het me leuk om dit ook eens in Nederland te proberen. Zou dan wel andere wagen nemen, want ik vind deze vrij lelijk. Maar het gaat natuurlijk om wat je er mee doet en dat vind ik fantastisch.

De bookless library en de judge

De plannen voor een Bookless Library in Bexar County hebben de laatste dagen veel aandacht gekregen, ook in ons land. De Amerikaanse collega’s roeren zich stevig, die zien het over het algemeen helemaal niet zitten of hebben op zijn minst bedenkingen bij het initiatief. Ik ben eigenlijk wel benieuwd hoe het gaat werken. Het klinkt allemaal een beetje vaag en vooral nogal tegenstrijdig.  Ze vergelijken zichzelf met een Apple store maar ze willen ereaders gaan uitlenen, dus ze gaan niet echt digitaal. Ik zou zeggen: “eerst zien, dan geloven”.

Wat mij in de berichten over die boekloze bibliotheek vooral opviel was dat het initiatief kwam van een Judge. Van een rechter? Hoezo dan? Ik denk dan meteen aan Judge Judy. Is het een particulier initiatief dan?

Een klein onderzoekje leverde het volgende resultaat op: het gaat om Nelson W. Wolff, de County Judge. De staat Texas bestaat uit 254 counties, die elk hun eigen Commissioners Court hebben als bestuur met een County Judge als voorzitter van dat bestuur. Binnen die Counties liggen dan weer steden, die hebben hun eigen bestuur maar alles wat niet bij een stad hoort valt rechtstreeks onder de county. Hoe de verhoudingen precies liggen vergt wat meer studie, maar de grote lijn is volgens mij dat Nelson Wolff een soort van burgemeester is van Bexar County. In zijn county wonen ruim 1.7 miljoen mensen waarvan 1,3 miljoen in de “hoofdstad” San Antonio. Met andere woorden: Nelson Wolff is de baas van ongeveer 400.000 mensen die wonen in een gebied ter grootte van twee derde van Nederland. De county is vooral verantwoordelijk voor allerlei uitvoerende taken als road maintenance en law inforcement, ze heeft niet zoveel juridische macht. Een van de taken van de County Judge is om woordvoerder te zijn. Dat is de reden dat hij overal genoemd wordt als het over de bookless library gaat, dat hoort gewoon bij zijn werk.

Texas is de enige staat waar ze dit systeem met Commissioners en een Judge hebben. Andere staten hebben wel counties maar die zijn veel groter en die hebben meestal geen eigen bestuur. Ik vermoed dat die benamingen gewoon een overblijfsel zijn uit het Wilde Westen.

Dat even voor het juiste perspectief…