Open boekenkasten

In Karlsruhe hebben ze ook Little Free Libaries, alleen heten ze daar Öffener Bücherschrank. En zijn het niet van die leuke houten knutselhuisjes zoals in de Verenigde Staten maar degelijke stalen kasten, voorzien van veiligheidsglas.

Bovenstaande kast staat op de Werderplatz. Hij werd twee jaar geleden aan de stad geschonken door een particulier, wordt beheerd door een bewonersvereniging en het Museum voor Literatuur houdt ook nog een oogje in het zeil.

Na deze eerste kast zijn er nog meer kasten in de regio gekomen. Allemaal keurig georganiseerd, veel minder anarchistisch dan het orgineel. Zo hebben de Karlsruher kasten een Aufstellungserlaubnis im öffentlichen Raum want Ordnung muss schliesslich sein, zeggen ze zelf. Ze blijven Duits….

Verhalen uit de Airport Library #11 de boek-o-matic

Gisteren hebben we in het kader van de Nationale Voorleesdagen verhalen gemaakt op Schiphol met de Boek-o-Matic. Bedenker Bram de Goeij noemt de Boek-o-matic een storytelling-tool voor kinderen vanaf 2,5 jaar; het is meer een programma dan een apparaat. Op de foto hierboven kun je zien dat de Schipholversie  een combinatie is van high- en low-tec: een iPad met een houten plankje en wat elastiekjes. Het werkte geweldig.

Kinderen maakten eerst hun eigen verhaal op een vertelstrook, al dan niet gebruik makend van kant en klare plaatjes. Dat verhaal werd vervolgens (met passende geluidseffecten!) verteld in de iPad. Het filmpje dat daardoor ontstond werd op het eigen Boek-o-matic kanaal op Youtube gezet.

Daarom was dit zo’n leuk project voor op Schiphol: kinderen maakten hier in Nederland een boekje, namen dat mee op reis en konden vervolgens hun vriendjes en familie waar ook ter wereld hun verhaal laten zien, door ze te verwijzen naar Youtube. Daar waren we al langer naar op zoek: naar iets digitaals om de reizigers mee te geven.

De kinderen vonden het geweldig. Bijkomend effect waren de ouders die hierdoor met elkaar aan de praat raakten: ik hoorde althans een Noorse en een Egyptische vader die allebei op de vlucht naar Toronto zaten te wachten een gesprek voeren over dorpen bij de meren van Canada.

De verhalen van de kinderen waren zoals je dat zou verwachten: fantasievol en meer of minder samenhangend. Behalve dit verhaal van Yasmin, een meisje van een jaar of 9 uit Egypte. Daar moest ik wel even van slikken, met het nieuws in ‘t achterhoofd:

Op Facebook vindt je een hele fotoreportage van die ochtend (en als je daar toch bent, like the pagina dan even…) en hier vindt je meer informatie over de Boek-o-matic. Ik weet niet of het programma nog te bestellen is, maar je kunt het altijd proberen. En voor de wijsneuzen die zich afvragen wat dit met Voorlezen te maken heeft: de kinderen lezen het verhaaltje voor in de Boek-o-matic.

Het begon met een boek uit de bibliotheek

Al een wat ouder verhaal (uit 2008) maar wel een mooi verhaal. William Kamkwamba heeft inmiddels al boeken geschreven en twee TED talks gehouden.

Maar het blijft een mooi verhaal…

De bookless library en de judge

De plannen voor een Bookless Library in Bexar County hebben de laatste dagen veel aandacht gekregen, ook in ons land. De Amerikaanse collega’s roeren zich stevig, die zien het over het algemeen helemaal niet zitten of hebben op zijn minst bedenkingen bij het initiatief. Ik ben eigenlijk wel benieuwd hoe het gaat werken. Het klinkt allemaal een beetje vaag en vooral nogal tegenstrijdig.  Ze vergelijken zichzelf met een Apple store maar ze willen ereaders gaan uitlenen, dus ze gaan niet echt digitaal. Ik zou zeggen: “eerst zien, dan geloven”.

Wat mij in de berichten over die boekloze bibliotheek vooral opviel was dat het initiatief kwam van een Judge. Van een rechter? Hoezo dan? Ik denk dan meteen aan Judge Judy. Is het een particulier initiatief dan?

Een klein onderzoekje leverde het volgende resultaat op: het gaat om Nelson W. Wolff, de County Judge. De staat Texas bestaat uit 254 counties, die elk hun eigen Commissioners Court hebben als bestuur met een County Judge als voorzitter van dat bestuur. Binnen die Counties liggen dan weer steden, die hebben hun eigen bestuur maar alles wat niet bij een stad hoort valt rechtstreeks onder de county. Hoe de verhoudingen precies liggen vergt wat meer studie, maar de grote lijn is volgens mij dat Nelson Wolff een soort van burgemeester is van Bexar County. In zijn county wonen ruim 1.7 miljoen mensen waarvan 1,3 miljoen in de “hoofdstad” San Antonio. Met andere woorden: Nelson Wolff is de baas van ongeveer 400.000 mensen die wonen in een gebied ter grootte van twee derde van Nederland. De county is vooral verantwoordelijk voor allerlei uitvoerende taken als road maintenance en law inforcement, ze heeft niet zoveel juridische macht. Een van de taken van de County Judge is om woordvoerder te zijn. Dat is de reden dat hij overal genoemd wordt als het over de bookless library gaat, dat hoort gewoon bij zijn werk.

Texas is de enige staat waar ze dit systeem met Commissioners en een Judge hebben. Andere staten hebben wel counties maar die zijn veel groter en die hebben meestal geen eigen bestuur. Ik vermoed dat die benamingen gewoon een overblijfsel zijn uit het Wilde Westen.

Dat even voor het juiste perspectief…

Libraries are forever : e-books and print books can coexist

Een infographic via Mashable. De cijfers zijn Amerikaans dus niet echt vergelijkbaar, maar de lijn is duidelijk en het plaatje is mooi genoeg om hier te delen.

Verhalen uit de Airport Library #9 Over het binden van boeken

De boeken in de Airport Library werden tot voor kort niet gebonden. Sommige mensen zien dat als iets heel vernieuwends maar dat begon eigenlijk als noodgreep.

We hadden erg weinig tijd voor het opzetten van de bibliotheek: half maart kregen we groen licht en in juni moesten we open. Voor een gewone openbare bibliotheek betekent dat een ritje (of twee) naar de NBD maar dat was in ons geval geen optie, gezien de doelstelling en de doelgroep van de Airport Library. Boeken in het Engels over Nederlandse kunst en cultuur en Nederlandse literatuur in vertaling staan nou eenmaal niet in grote getale in Leidschendam in het magazijn. Ik had mijn handen vol aan het verzamelen van het materiaal (niet alleen boeken maar ook filmpjes voor op de iPads waarvan toen nog bijna niemand wist hoe dat zou werken) dus de gedachte aan hoe het in de kast moest komen kwam pas later op. We hebben er toen heel even over gedacht om de boeken te laten binden, maar dat leek zoveel tijd te kosten dat we daar maar van af hebben gezien. En waarom zouden we dat eigenlijk doen? Da’s toch zonde van die mooie boeken?

Nou, daar zijn we dus achter gekomen, waarom je dat moet doen….

Omdat ze héééél erg snel slijten als je dat niet doet. Zeker in een bibliotheek die 24/7 open is en waar de kasten niet van een officiële bibliotheekleverancier komen. Prachtige kasten hoor, maar zonder goede boekensteunen zodat de boeken steeds omvallen. Zeker die zware kunstboeken. En als de ruggen niet na een paar maanden uitscheuren gaan de hoekjes wel stuk. En boeken met een stofkaft zien er erg saai uit als je die stofkaft eraf haalt omdat ie gescheurd is. Dus sinds dit jaar laten we alle nieuwe kunstboeken binden bij de NBD. Die daarmee een bijdrage in natura aan de Airport Library levert, waarvoor hartelijke dank.

 Het kan nooit kwaad om bestaande structuren en gebruiken ter discussie te stellen. Maar een van de lessen die we hiervan geleerd hebben is: het heeft zin om je boeken te laten binden en het is geen zonde van je geld. Tenminste, als je collectie langer dan een paar maanden moet mee gaan.

Zeilen met boeken: The Story Sailboat

Stel je voor, je bent bibliothecaris en je houdt van zeilen. En je wil meer aandacht voor geletterdheid en bibliotheken. Dan gebruik je je boot om actie te voeren. De mensen van The Story Sailboat zeilen naar plekken waar veel mensen zijn (festivals bijvoorbeeld) en delen daar boeken uit.

De Story Sailboat vaart in de omgeving van San Franciso, niet het eerste gebied waar je aan denkt bij laaggeletterdheid.  Maar dat weerhoudt ze er niet van om toch actie te voeren:  Our goal isn’t to teach people to read (at this point), it’s to remind people that libraries and literacy are one of the most important components of a free and fair democracy. We want people to know about what kinds of things a library does to promote literacy in a community. We want to remind our communities that the library is there to serve them, to teach them, to help create literate communities.

Ze delen niet alleen boeken uit, ze laten ze ook achter op onverwachte plekken, seeding noemen ze dat. Ze zijn pas een jaar bezig, maar ze timmeren flink aan de weg. Zo zijn ze onder andere met hun boot op de Internet Librarian in Monterey geweest. Helaas bloggen ze niet over wat ze daar gedaan hebben, wellicht heeft Jeroen ze gezien?

Lijkt me geweldig om een keer mee te doen. Voor elke tocht verzamelen ze een bemanning, dus misschien hebben ze ook wel een plekje voor een Nederlandse bibliothecaris met beperkte ervaring als scheepsmaat?

Verhalen uit de Airport Library #7 De boeken

De collectie van de Airport Library bestaat uit boeken, iPads met filmpjes en muziek, schermen met digitale foto’s en vitrines met tentoonstellingen. Allemaal over Nederlandse kunst en cultuur.

De boeken over Nederlandse kunst en cultuur koop ik gewoon in de winkel. Voor sommige onderwerpen ga ik naar gespecialiseerde winkels als Architectura & Natura of de Stadsboekwinkel en naar Lambiek waar ze speciaal voor mij in de gaten houden welke Nederlandse strips in het buitenland verschijnen.

Het verzamelen van vertaalde Nederlandse literatuur is een stuk lastiger. Engelse, Duitse, Franse, Italiaanse en Spaanse boeken zijn te bestellen via de reguliere kanalen, maar dan houdt het wel zo’n beetje op. Tot mijn grote verbazing. “Nee, daar beginnen we niet meer aan” kreeg ik te horen toen ik Portugese boeken wilde bestellen bij Athenaeum. “Die Portugese uitgevers zijn zo onbetrouwbaar, dat lukt bijna nooit.” Voor Oost- en Midden-Europese talen kan ik gelukkig terecht bij Pegasus, ook zo’n gespecialiseerde winkel. Maar voor de rest ben ik overgeleverd aan het toeval.

Zoals een collega airportlibrarian die op vakantie ging naar Portugal, die kreeg een verlanglijstje mee. Net zoals een vriend die een paar weken naar Istanboel ging.  De Turkse boeken hierboven zijn net binnen, die kun je binnenkort op Schiphol bewonderen. En toen Frank Huysmans in Helsinki  stapels Finse vertalingen van Herman Koch zag heeft hij daar (op mijn verzoek) een exemplaar van meegebracht voor de bibliotheek. Nog bedankt, Frank

Gelukkig krijgen we ook boeken van en via het Letterenfonds. Hun bibliotheek is gespecialiseerd in Nederlandse literatuur en zij hebben af en toe nog wel eens wat over. Hun database is ook heel handig om er achter te komen welke vertalingen er zoal zijn. In de praktijk is het heel lastig om gestructureerd de collectie bij te houden. Maar dat maakt het juist zo leuk.

Papier of digitaal lezen?

Ik heb het geprobeerd, het lezen van een ebook. En het is handig hoor, zo’n digitaal boek, vooral ‘s avonds met de night reading stand. Leest inderdaad veel lekkerder die witte letters op zo’n zwarte achtergrond.

Maar als ik languit op de bank wil met een boek heb ik toch liever een papieren exemplaar. Dat is puur persoonlijk, gewoon een kwestie van smaak waarschijnlijk. Maar ik wil vóelen hoeveel bladzijdes ik nog moet lezen. De mededeling dat ik op 62% van het boek zit zegt me niks,  maar het aantal bladzijdes in mijn rechterhand zegt me zonder dat ik erbij hoef na te denken dat ik nog ongeveer een derde te lezen heb. Net zoals de mededeling van mijn TomTom dat ik over 800 meter rechtsaf moet me niks zegt. Gelukkig heeft de TomTom een kaartje zodat ik kan zien dat hij bedoelt dat de weg straks een keer een bocht naar rechts gaat maken.

Terugbladeren in een digitaal boek vind ik vreselijk. Op papier weet ik gevoelsmatig wel ongeveer hoeveel bladzijdes geleden ik iets las en dat het op de linkerpagina onderaan stond. Dat gevoel ben ik digitaal totaal kwijt. Het lijkt alsof je digitaal maar één kant op kunt lezen en dat is vooruit.

Volgens de Britse schrijver David Hewson beïnvloeden e-readers de manier waarop mensen lezen: e-readers turn novels into a “continuous scroll”. They favour fast-paced narratives with a clear beginning, middle and end. Op basis van zijn ervaring met het uitgeven van ebooks heeft hij de theorie ontwikkeld dat ereaders vooral geschikt zijn om eenvoudige, recht-toe-recht-aan boeken te lezen en minder om literaire en/of ingewikkelde boeken te lezen. Dat is misschien iets te simpel voor een hele theorie, maar er zit wel iets in wat mij betreft.

Misschien is het een vrouwending? Ik las net over een Amerikaans onderzoek onder scholieren die moeite hebben met lezen. Die lieten ze extra lezen op een Kindle, waardoor  lezen opeens heel populair werd. Onder jongens. Niet bij meisjes. Waarschijnlijk toch iets met boys and their toys?

Of heeft het ermee te maken dat de manier waarop dingen werken niet aansluit bij de manier waarop vrouwen daarmee omgaan? Zoals ik niks kan met een routeplanner die begint met de mededeling “vertrek in noordelijke richting”. Alsof ik weet waar het Noorden is… En dat geldt volgens mij voor heel veel mensen. Waaronder veel van het vrouwelijk geslacht.

Niet dat ik denk dat er een speciale ereader voor vrouwen moet komen of dat digitaal lezen alleen iets voor mannen is. Of dat alleen mannen gevoel voor richting hebben. Ik probeer alleen maar uit te leggen dat voor mij een ereader een aanvulling is op het lezen van een papieren boek, maar hem niet kan vervangen. Althans voorlopig niet.

In actie tegen censuur

Toen ik dit filmpje voor het eerst zag dacht ik dat het een parodie was, ik begreep alleen niet zo goed waarop. Een klein beetje doorklikken leerde dat het om een hele serieuze actie gaat.

Wat blijkt: de Tucson Unified School District board in Arizona heeft besloten om het vak Mexican-American studies op te heffen en om een groot aantal boeken van Mexicaans-Amerikaanse schrijvers te verbieden. Ze gingen daarbij zelfs zover dat bestuursleden persoonlijk scholen langs gingen om boeken uit klassen te verwijderen. In reactie daarop werd in het naburige Texas Librotraficante opgericht, dat de verboden boeken weer Arizona in wil smokkelen. Ze zamelen zoveel mogelijk boeken in en brengen die in een demonstratieve optocht terug naar Arizona. Daar richten ze Underground Libraries op en bouwen ze een netwerk om Mexicaans-Amerikaanse literatuur te promoten. Hier kun je meer lezen over de actie.

Dit soort verhalen kan ik alleen maar in opperste verbazing lezen omdat die verhalen over censuur zo ontzettend ver van mijn bed en van de situatie hier in Nederland staan. Maar aan de andere kant: het maakt wel veel creativiteit los, en dit soort mooie acties.
Vraag me wel eens af of wij dat ook kunnen, als we nog dieper in de shit komen als branche….