Real men read

“Het viel bibliothecaris Inger Upchurch uit Memphis, Tennessee op dat kinderen heel anders reageerden als er een zwarte man gastvoorlezer in de bibliotheek was. De kinderen waren gebiologeerd omdat ze nog nooit een zwarte man hadden zien voorlezen. Niet zo raar, want in de binnenstad lopen maar weinig positieve rolmodellen rond.”

Deze eerste alinea heb ik min of meer letterlijk vertaald uit een artikeltje over het leesbevorderingsprogramma Real Men Read dat Inger Upchurch naar aanleiding van haar  constatering is begonnen. Ik word een beetje iebelig van dit soort algemeenheden, maar in het land waar gedoe ontstaat over racisme als een zwarte zangeres over kip zingt mag je dit blijkbaar wel zeggen.

Upchurch begon een voorleesprogramma waarbij zwarte mannen een uur per week voorlezen in kinderdagverblijven om zo een future generation of readers  creëren. Het programma is een groot succes en heeft verschillende prijzen gewonnen.

Inmiddels zijn soortgelijke initiatieven in heel Amerika ontstaan: in Atlanta is het een programma waar alle openbare scholen in de stad aan meedoen onder de titel Read, Excel, Achieve, Lead (R.E.A.L.) Men Read. Er zijn hele lesprogramma’s gemaakt met verplichte leeslijsten en een handig overzicht voor ouders.

En in Glassboro N.J. worden mannen op school uitgenodigd om met jongens van alle leeftijden over lezen en over boeken te praten. Ditmaal niet uitsluitend zwarte mannen zo te zien. De school heeft ook een leesclub speciaal voor jongens. Al die activiteiten lijken te werken, kijk maar:

Ik word hier wel blij van…

Dit is inderdaad precies zoals het werkt

 

Nederland Leest op Schiphol

 Ook in de Airport Library besteden we aandacht aan Nederland Leest. We delen exemplaren van Het leven is vurrukkuluk uit en vandaag organiseerden we een feestje. Dj Gerrit-Jan van Ham draaide jaren ’60 plaatjes op een prachtig pickupje en atrice Wilma Ligthart kroop in de huid van Panda. Ze voerde gesprekken met voorbijgangers over het leven en literatuur en aan de Nederlanders las ze een fragment uit het boek voor. Mensen reageerden blij verrast en er kwamen de meest prachtige antwoorden op de vraag: “Waarom is het leven vurrukkuluk?” Karen Bertrams was er bij en heeft alles gefilmd, dat wordt vast een prachtig filmpje.

Stewardessen, schoonmakers, kantoormensen van Schiphol hebben vandaag kennis gemaakt met het boek en buitenlandse reizigers zijn aangenaam verrast door deze actie. Dat zeiden ze namelijk bijna allemaal met zoveel woorden. Meer foto’s van vanmiddag vind je hier.

Lezen in de taxi

 Een mooie aan- vulling voor mijn verzame- ling “leesbe- vordering op bijzondere plaatsen”. Na het strand, het park en het vliegveld nu dan een taxi. Een boekhandelsketen in Caïro heeft 50 taxi’s voorzien van een kleine collectie boeken, zodat passagiers die uren in de file staan tenminste iets te lezen hebben. Om de verveling tegen te gaan en het lezen te stimuleren.

In een stoffen zak die aan de voorstoel is bevestigd zitten vijf boeken die de chauffeurs op ieder gewenst moment kunnen ruilen. De boeken zijn aan de boekhandel geschonken door donateurs.

Het project is vorig jaar klein gestart en inmiddels doen er al 200 taxi’s mee. Leuk detail is dat er kaartjes zijn toegevoegd waarop passagiers niet alleen hun mening over het boek op schrijven maar ook over de taxi en over hoeveel de chauffeur van het boek afweet. Elke maand is er een prijs voor de beste chauffeur. De Taxi der kennis is een groot succes: passagiers zijn enthousiast en de chauffeurs ook. Zij delen de boeken met hun gezin en zo wordt iedereen er wijzer van. In totaal rijden er  in Caïro ruim 30.000 taxi’s rond, dus ze kunnen nog wel even voorui.

Annie-moe

 Vandaag is het weer Annie M.G. Schmidt-dag. Als ze nog geleefd had zou ze vandaag haar 100e verjaardag hebben gevierd. Iedereen die ook maar iets met lezen en bibliotheken te maken heeft weet dat nou zo langzamer-hand wel, want je wordt er mee dood gegooid.

Misschien word ik oud en cynisch maar ik begin er een beetje genoeg van te krijgen. Ik word Annie-moe. Toen het idee 14 jaar geleden ontstond vond ik het een geweldig idee. Ik heb nog enthousiast gedichten helpen uitzoeken, die we kopieerden en die we bij elke lezer tussen zijn stapeltje geleende boeken stopten. Maar op een gegeven moment heb je daar wel genoeg van. Niks ten nadele van Annie M.G. Schmidt maar volgens mij verscheen 30 jaar geleden haar laatste nieuwe kinderboek en dat was geen onverdeeld succes. Ze heeft zonder twijfel een hele belangrijke rol gespeeld in de ontwikkeling van het Nederlandse kinderboek, maar de nadruk ligt wel op heeft, wat mij betreft. En ik begrijp best dat Querido zo’n Annie M.G. dag promoot, daar hebben ze groot gelijk in. En ik snap ook dat ze er nu zelfs een heel Annie-jaar van gemaakt hebben, want de uitgever moet zijn boeken verkopen. Maar moeten we daar allemaal aan mee doen? Zoals ik al eens eerder schreef: Kunnen we haar niet gewoon zien als iets uit een geschiedenisboekje? Als een schrijfster die tussen de jaren 50 en 80 heel veel heeft betekent voor de Nederlandse jeugdliteratuur en de ontwikkeling van de Nederlandse musical? Die we af en toe nog eens uit de kast halen. Maar die verder wel iets uit het verleden is?

Kunnen we van 20 mei niet gewoon “de dag van het kinderboek” maken? Dan kan er toch gewoon op alle scholen extra worden voorgelezen en geknutsteld en toneelgespeeld rondom boeken maar dan komen al die andere goede kinderboekenschrijvers ook eens aan bod. Door het op haar verjaardag te doen krijgt Annie toch het eerbetoon dat haar toekomt. Koningin Beatrix is per slot van rekening ook niet jarig op Koninginnedag.

Leesbevordering voor de klassiekers

Een hiphop clipje als introductie op Much ado about nothing van Shakespeare.

Afgelopen dagen organiseerde READ magazine een moderne uitvoering van dit toneelstuk via Facebook. Gedurende drie dagen (26, 27 en 28 april) kon je via berichten op Facebook de verwikkelingen volgen van een stel pubers die elkaar onmoeten, verliefd worden en elkaar na veel gedoe uiteindelijk krijgen. Het verhaal ontvouwt zich vooral via de commentaren bij de diverse berichten, in een bij Facebook passend taalgebruik. Knap verzonnen en goed gedaan, vooral omdat ze zo te zien dicht bij het oorspronkelijke verhaal zijn gebleven. Het project is inmiddels afgerond, maar nog (even) te volgen via Tumblr. 

Dit lijkt me een originele manier om (jonge) mensen enthousiast te maken voor een klassieker uit de Westerse literatuurgeschiedenis.

Ik vraag me af of dat ook de bedoeling is van de eBooks eregalerij die gisteren gepresenteerd is. Vermoedelijk niet, maar ik vraag me wel af wat dan wel de bedoeling is van die eregalerij. Krijg een beetje de indruk dat er niet echt een bedoeling achter zit maar dat ze de galerij gebouwd hebben “omdat het kon”. Ik vind hem prachtig hoor, hartstikke leuk die achtergrondinformatie en die filmpjes maar wat is de diepere gedachte hier achter? Een eerste aanzet voor “de” digitale bibliotheek Nederland? Klassieke literatuur beschikbaar maken voor een groot publiek? Mensen die geen zin hebben om naar het Pantheon in het Letterkundig Museum te gaan toch een glimp gunnen van wat daar te zien is? 

Wat is het doel van deze eregalerij? Wat is de doelgroep? Waar komt dit opeens vandaan? Is dit een voorproefje, wordt de hele Basisbibliotheek op deze manier uitgewerkt? Waarom is daar een aparte eregalerij voor gebouwd, waarom kon dat niet worden toegevoegd aan die digitale Basisbibliotheek? En waarom verwijst de site van Bibliotheek.nl niet naar die eregalerij? Het is nu een op zichzelf staand iets dat opeens uit de lucht is komen vallen. En het doel daarvan is me een raadsel.

Goeie actie

  De petitie van de VOB om de bibliotheek te redden is nog niet echt een hit: op dit moment zijn er ruim 11.000 ondertekenaars. Da’s maar een heel klein gedeelte van ons ledenaantal en ik vermoed dat het gros van de ondertekenaars zelf in een bibliotheek werkt. Komt misschien door de vorm (wel erg traditioneel) of door het gebrek aan aandacht: wij hebben geen bekende Nederlander om voor ons karretje te spannen zoals de Schreeuwers om cultuur wel hadden.

Gelukkig is er nu een (min of meer) bekende Nederlander opgestaan die zich voor de bibliotheek wil inzetten, met een aansprekende, eigentijdse actie. Abdelkader Benali is op Facebook een actie begonnen onder de titel: de bibliotheek is van mij. De bedoeling is om herinneringen aan de bibliotheek te verzamelen en die later aan te bieden aan de Tweede Kamer.

Goeie actie lijkt me. Een actie die past bij deze tijd en bij de bibliotheek: verhalen verzamelen en zo zichtbaar maken wat voor impact een bibliotheek kan hebben in iemands leveren. Je kunt er foto’s van je favoriete bibliotheek uploaden en daar bij een herinnering delen. Door al die verhalen wordt impliciet duidelijk hoe belangrijk de bibliotheek is. Maar dan hebben we het dus over verhalen en foto’s van leners, van bezoekers, van gebruikers. En wat zie je op die Facebook pagina? Bibliotheken die zich daar gaan roeren: ”wij bestaan zoveel jaar, wij  gaan binnenkort ook naar Delft”….. Hou nou toch op: voor dat soort verhalen hebben we onze eigen bibliotheek Ning, daar kun je als bibliothecaris je eigen verhaal kwijt. Het mooie van deze pagina is nou juist dat de gebruikers aan het woord komen. Zoals Murat Isik over de bibliotheek op het Bijlmerplein: Ik was vijf en woonde net een paar maanden in Nederland toen mijn juf van de eerste klas me naar de bibliotheek stuurde om beter te leren lezen. Binnen de kortste keren was niet alleen mijn leesachterstand verdwenen maar verslond ik ook boeken. Boeken over beren, apen en later ook Wipneus en Pim. Ik las zelfs stiekem in de klas als we eigenlijk rekensommetjes moesten maken. Uren kon ik met een zakje snoep in de bibliotheek doorbrengen. Ik weet zeker dat ik nooit was gaan schrijven als de bibliotheek op het Bijlmerplein in mijn jeugd niet mijn tweede huis was geweest.

Prachtig toch? Daar doen we het toch voor? En voor dit soort verhaaltjes als over de bibliotheek van Deventer? Dus lieve bibliothecarissen van Nederland: laten we deze actie met zijn allen omarmen. Niet door ons zelf daar te gaan roeren maar door onze eigen lezers te stimuleren om daar iets achter te laten. De week van de Mediawijsheid loopt op zijn einde, maar dit is te leuk om er niet iets mee te doen: hang hem aan je website, neem hem op in je Nieuwsbrief, verwijs er naar op je eigen Hyves pagina, twitter er over, maakt niet uit. Maar zorg dat daar meer van dit soort mooie verhaaltjes komen. NIET over jezelf maar van je lezers.

Dank u wel meneer Benali, voor dit geweldige initiatief!

Aanvulling 29/11: Heb net gezien dat er ook een twitteraccount is, onder de wat cryptische afkorting DBIVM. Niet echt duidelijk wie daar achter zit.

Wat leest Halbe Zijlstra?

Naar aanleiding van de column in het NRC waarin gemeld wordt dat het laatste boek dat de nieuwe staatssecretaris van cultuur gelezen heeft van Tom Clancy is, wees Ingmar mij op deze site: What is Stephen Harper Reading? 

De site hoort bij een initiatief van de schrijver Yann Martel (ja, die van Life of Pi). Stephen Harper is de minister-president van Canada en Martell stuurt hem sinds april 2007 elke twee weken een boek. Een door hem gesigneerd boek, met daarbij een brief waarin hij uitlegt waarom hij dit betreffende boek stuurt. Hij begon deze actie omdat hij Harper ooit ontmoette en geen hoogte van hem kon krijgen. Who is this man? What makes him tick? Hij leek niet erg geïnteresseerd in de aanwezige kunstenaars. But he must have moments of stillness. And so this is what I propose to do: not to educate—that would be arrogant, less than that—to make suggestions to his stillness. De titels en de brieven publiceert hij op deze website. Hij is inmiddels toe aan boek 92. De lijst met titels is zeer gevarieerd: Tolstoi, Agatha Christie, Voltaire, Sagan, Shakespeare en Coetzee maar ook De kleine prins en Max en de Maximonsters. Heel interessant om te zien. Martel krijgt heel af en toe een reactie, al is die zelden inhoudelijk, maar hij houdt vol. Er is zelfs een boek uitgegeven met zijn eerste 50 brieven aan Harper.

Zou zoiets ook voor Halbe Zijlstra te maken zijn? Want we kunnen wel misprijzend zeggen dat Clancy geen cultuur is, maar hij leest dus wel. Volgens eigen zeggen is lezen zijn hobby, naast luisteren naar Heavy Metal muziek. Nu is het zaak om hem duidelijk te maken dat lezen meer is dan een hobby: dat lezen je leven verrijkt, dat het je wereld groter kan maken, dat het leerzaam is en soms voor een welkome vlucht uit de werkelijkheid kan zorgen. 

Ik heb al eens een open brief aan de Minister-President geschreven, dus een brief naar de staatssecretaris moet zeker kunnen. Maar alleen een brief is dit keer niet voldoende, juist het actief toesturen van boeken vind ik zo’n mooi gebaar. Ik denk dat leestips van een militante bibliothecaris niet erg serieus genomen worden op het ministerie, daar hoort meer statuur bij. Maar hoe dan? Een schrijver met het kaliber, de toon en de gedrevenheid van Martell zie ik in Nederland niet zo snel. Maar misschien kunnen de gezamelijke openbare bibliotheken een poging wagen? Iets voor het SIOB? Of gewoon als “wilde’” actie? Heeft iemand tips? Qua actie maar ook qua titels?

Het NRC had vorige week al een leeslijst voor Marc Rutte, van onmisbare non-fictie boeken, als branche met leesbevordering zo hoog in het vaandel vind ik dat we een literaire lijst moeten maken. Wat vinden jullie?  Ik coördineer het een en ander graag…

Een literair experiment

Dit had een een stukje moeten worden over de Bookbike.  Over een enthousiaste leesbevorderaar uit Chicago die bij mooi weer met zijn speciaal gebouwde driewieler naar een park rijdt en er gratis boeken uitdeelt aan iedereen die er een wil hebben. De boeken die hij uitdeelt koopt hij met geld dat hij speciaal voor dit doel inzamelt.

En ik had willen schrijven over de problemen waar hij in terecht kwam met de parkwachters die hem verboden zijn goede werk te verrichten en hoe hij gered werd door de Openbare bibliotheek. Heel aandoenlijk allemaal, maar dat moet je zelf maar lezen.

Want op de site van Bookbike las ik ook over een ander initiatief van Gabriel Levinson, de man achter de boekenfiets. En dat vind ik eigenlijk veel spannender. Hij bedacht Deusexpagina: een literair experiment. Schrijvers maken een recensie van een boek dat niet bestaat.  De recensie wordt niet gepubliceerd maar op verzoek uitgetypt (!) en naar de aanvrager opgestuurd. Hiermee wil Levinson het genre van de literaire recensie opnieuw uitvinden. Hij ziet het als An exercise in literary quantum, readers become active participants in realizing the imagined: by reading the book’s review, you validate the book’s existence.

Ik vind het geweldig! Daarom heb ik een aanvraag voor een recensie ingediend, per post. En de unieke recensie wordt ook per post bezorgd. Als het goed gaat tenminste. Spannend..

Ja, leesbevordering!

Kijk, dit is nou eens een mooie manier van leesbevordering, educatie en volksverheffing in een!

Bij de School of Life in Londen bieden ze een Bibliothe- rapie aan.  Want Once upon a time, it was easy to find books you could enjoy and which felt relevant to your life. Now a new book is published every 30 seconds, and you would need 163 lifetimes to get through all the titles offered on Amazon. Bibliotherapie kan je helpen om die boeken te ontdekken die je leven kunnen verrijken of veranderen. 

Je maakt een afspraak met de bibliotherapist en na een goed, persoonlijk gesprek wordt je vraag en je leesgedrag geanalyseerd en je krijgt meteen een eerste leesadvies. Een uitgebreider advies krijg je later per mail toegestuurd. Voor als je niet naar Londen kunt komen kun je ook een consult via Skype krijgen. Het is niet goedkoop, want een gewoon consult kost 70 pond, maar dan heb je ook wat.

Briljant! En waarom hebben wij dat niet bedacht? Of liever nog: waarom jatten we dat idee niet gewoon? Lijkt me geweldig. Het is volgens mij makkelijk uitvoerbaar, vraagt een minimale investering, het risico is heel laag en de opbrengst kan heel hoog zijn want we bevestigen ons imago van experts op het gebied van leesbevordering, dus de keuze lijkt me snel gemaakt. Als het goed is hebben we overal bibliothecarissen die hun collectie en hun lezers kennen (nog wel..), dus een experiment is zo opgezet. Misschien nog een cursusje adviesgesprekken voeren, maar verder zou het toch moeten kunnen. Marketingcampagne ertegenaan aan en klaar: maak een afspraak met een bibliothecaris voor een goed gesprek over boeken en lezen. “Boek een bibliothecaris”, de slogan heb ik al verzonnen. 

Het biedt persoonlijke aandacht, iets wat Bol.c0m niet levert, we voldoen daarmee aan onze leesbevorderende taak en we kunnen er ook nog een beetje volksverheffing instoppen. En we profileren ons als deskundigen op het gebied van lezen en literatuur.

De School of Life organiseert lezingen en cursussen over “how to live wisely and well”. Ze bieden ook psychotherapie aan en ze hebben een boekwinkeltje.  ’t Is allemaal een beetje te vaag naar mijn smaak, maar ’t ziet er allemaal wel erg vrolijk uit. En ze hebben leuke ideeën. Welke bibliotheek neemt dit als eerste over?