De nieuwe Dichter des Vaderlands en de kansen

 De nieuwe Dichter des Vaderlands, Anne Vegter, gaf op de dag van haar installatie een interview aan de NRC. Daarin zegt ze dat graag begrepen wil worden. (en dat terwijl zelfs de benoemingscommissie haar poëzie niet gemakkelijk noemt)

Op de officiële site van de Dichter des Vaderlands staat dat Anne Vegter haar nieuwe functie wil gebruiken om ‘vrijheid van denken te heroveren en poëzie inzetten als radicaal middel tegen de dominantie van politiek- economisch taalgebruik ten faveure van de verbeelding.’ (…) Anne Vegter mikt op een brede verspreiding van poëzie met de nadruk  op educatieve projecten in combinatie met kritische kunstzinnige acties. Zij zal zich daarbij niet beperken tot de Randstad maar het hele land laten profiteren van haar activiteiten.

Met de DdV-Tourband gaat Vegter in het voorjaar van 2014 op reis langs al die regio’s en plaatsen waar door bezuinigingen bibliotheken en culturele centra zijn verdwenen. (…) Ook zal Vegter initiatief nemen om het schrijven van poëzie te populariseren en tegelijk het niveau te verhogen. Moderne media zal zij bij haar activiteiten als Dichter des Vaderlands combineren met flashmobs of oeroude middelen als spreekkoren.

Het is een schot voor open doel, maar ik trap hem er toch maar even in: daar gaan de openbare bibliotheken van Nederland natuurlijk van harte aan meewerken. Wat zeg ik: die gaan daar het voortouw in nemen. Dat worden de verzamelcentra voor die flashmobs en oefenplekken voor die spreekkoren. Want dat past helemaal bij onze zelfopgelegde taak op het gebied van lezen en leesbevordering, ja toch? Openbare bibliotheken zijn bij uitstek geschikt om een mooie droom van Vegter te kunnen waarmaken: Dat elke Nederlander over vier jaar minstens tien gedichten uit zijn hoofd kent. Als de volksverheffers die we van oudsher al waren.

Vraag me af of het Sectorinstituut de uitnodiging voor het eerste overleg al klaar heeft liggen. Wat denken jullie?

Leesbevordering gekoppeld aan sport

De eerste keer dat ik over de actie van de directeur van die school in Wrightsville, Pennsylvania las vond ik het wel een mooie stunt, een knap staaltje leesbevordering. Hij beloofde zijn leerlingen namelijk om op het dak van de school te gaan slapen als het leesdoel van de school bereikt was.

Mooi die betrokkenheid, goed voorbeeld en zo. Maar toen ik het artikel nogmaals las en wat doorklikte kreeg ik er een steeds raarder gevoel bij. Waar gaat het precies over? De school doet mee aan een leesbevorderingsprogramma van een baseballclub waarbij kinderen aan baseball gerelateerde prijzen kunnen winnen. Als ze één boek lezen maken ze kans op een kaartje voor een wedstrijd, bij twee boeken krijgen ze een Kids Meal coupon en bij drie boeken krijgen ze cheering sticks. Hartstikke leuk van die club dat ze zo’n programma opzetten. Heel goed dat ze maatschappelijke betrokkenheid tonen. Het programma is een groot succes, er doen al 50 scholen aan mee met 19.000 leerlingen. Dat zie ik Ajax nog niet doen…

Maar waarom dan die kriebels bij die actie van die directeur? Ik weet het niet precies. Misschien omdat ik een jeugdbibliothecaris ben die vindt dat lezen geen wedstrijd is? Dat het gaat om wát je leest en wat je daar van opsteekt en niet om hoeveel je leest? Misschien is het omdat ik te Nederlands ben en vind dat ieder kind even belangrijk is? En waar je winnaars hebt zijn ook verliezers en daar ligt de sympathie van Nederlanders nou eenmaal snel. Omdat ik het zo’n niksig doel vind? Wat is één boek lezen nou? Of gewoon omdat ik niks met sport heb?

De directeur heeft beloofd dat als de kinderen van zijn school samen 2000 boeken gelezen hebben voordat de York Revolution zijn eerste wedstrijd speelt, op 18 april, dat hij dan op het dak gaat slapen. En dat als ze hun eerste wedstrijd winnen hij op het dak blijft slapen, net zo lang totdat ze verliezen.  Het  is waarschijnlijk dat competitie element dat me dwars zit. Dat zit ook in de leesprogramma’s die wij in onze Nederlandse bibliotheken gebruiken, maar minder nadrukkelijk.

Aan de andere kant: dat slapen op het dak is een uitdaging die de directeur heeft aangenomen van een stelletje third-graders, dus dat is wel weel stoer. En het lijkt me ook wel een leuke school, afgaand op alle leuke dingen die ze organiseren. Maar dat competatieve he, dat is me toch te Amerikaans….

Zeilen met boeken: The Story Sailboat

Stel je voor, je bent bibliothecaris en je houdt van zeilen. En je wil meer aandacht voor geletterdheid en bibliotheken. Dan gebruik je je boot om actie te voeren. De mensen van The Story Sailboat zeilen naar plekken waar veel mensen zijn (festivals bijvoorbeeld) en delen daar boeken uit.

De Story Sailboat vaart in de omgeving van San Franciso, niet het eerste gebied waar je aan denkt bij laaggeletterdheid.  Maar dat weerhoudt ze er niet van om toch actie te voeren:  Our goal isn’t to teach people to read (at this point), it’s to remind people that libraries and literacy are one of the most important components of a free and fair democracy. We want people to know about what kinds of things a library does to promote literacy in a community. We want to remind our communities that the library is there to serve them, to teach them, to help create literate communities.

Ze delen niet alleen boeken uit, ze laten ze ook achter op onverwachte plekken, seeding noemen ze dat. Ze zijn pas een jaar bezig, maar ze timmeren flink aan de weg. Zo zijn ze onder andere met hun boot op de Internet Librarian in Monterey geweest. Helaas bloggen ze niet over wat ze daar gedaan hebben, wellicht heeft Jeroen ze gezien?

Lijkt me geweldig om een keer mee te doen. Voor elke tocht verzamelen ze een bemanning, dus misschien hebben ze ook wel een plekje voor een Nederlandse bibliothecaris met beperkte ervaring als scheepsmaat?

Leesbevordering in Colombia

Ze pakken het serieus aan daar bij Fundalectura. Opgericht in 1990 met als doel om van Colombia een land van lezers te maken, zamelen ze geld in, organiseren ze scholing, adviseren ze het onderwijs en bibliotheken. Maar het opvallendst is de manier waarop ze het land in gaan en actief kinderen opzoeken om ze aan het lezen te krijgen.

Het meubel op de foto hierboven is onderdeel van het Paradero Para Libros Para Parques (PPP) programma. Het is een klein bibliotheekje, gericht op kinderen. Voornamelijk open in de weekenden, bemant door vrijwilligers die boeken uitlenen, activiteiten organiseren en kinderen helpen met hun huiswerk. Verspreid over Colombia zijn er meer dan 100 van dit soort minibibliotheekjes, alleen al in Bogota staan er 47.

  Maar de mensen van Fundalectura trekken  er ook op uit, ze zoeken de mensen op met bijvoorbeeld een programma om op markten voor te lezen en boeken uit te lenen. Als een soort bibliobus zonder wielen.  :-)

 In 2010 is in Bogota een splinternieuwe, grote bibliotheek geopend, dus in theorie zijn er mogelijkheden genoeg om aan boeken te komen. Maar zoals wel vaker het geval is, zal de drempel om daar naar binnen te gaan voor een heleboel Colombianen wel te hoog zijn. Vandaar dat dit soort initatieven nodig blijven. Tenminste als je het echt belangrijk vindt dat mensen lezen en zichzelf ontwikkelen.

Bij de Bilingual librarian is een filmpje over de PPP’s in actie te zien.

Real men read

“Het viel bibliothecaris Inger Upchurch uit Memphis, Tennessee op dat kinderen heel anders reageerden als er een zwarte man gastvoorlezer in de bibliotheek was. De kinderen waren gebiologeerd omdat ze nog nooit een zwarte man hadden zien voorlezen. Niet zo raar, want in de binnenstad lopen maar weinig positieve rolmodellen rond.”

Deze eerste alinea heb ik min of meer letterlijk vertaald uit een artikeltje over het leesbevorderingsprogramma Real Men Read dat Inger Upchurch naar aanleiding van haar  constatering is begonnen. Ik word een beetje iebelig van dit soort algemeenheden, maar in het land waar gedoe ontstaat over racisme als een zwarte zangeres over kip zingt mag je dit blijkbaar wel zeggen.

Upchurch begon een voorleesprogramma waarbij zwarte mannen een uur per week voorlezen in kinderdagverblijven om zo een future generation of readers  creëren. Het programma is een groot succes en heeft verschillende prijzen gewonnen.

Inmiddels zijn soortgelijke initiatieven in heel Amerika ontstaan: in Atlanta is het een programma waar alle openbare scholen in de stad aan meedoen onder de titel Read, Excel, Achieve, Lead (R.E.A.L.) Men Read. Er zijn hele lesprogramma’s gemaakt met verplichte leeslijsten en een handig overzicht voor ouders.

En in Glassboro N.J. worden mannen op school uitgenodigd om met jongens van alle leeftijden over lezen en over boeken te praten. Ditmaal niet uitsluitend zwarte mannen zo te zien. De school heeft ook een leesclub speciaal voor jongens. Al die activiteiten lijken te werken, kijk maar:

Ik word hier wel blij van…

Dit is inderdaad precies zoals het werkt

 

Nederland Leest op Schiphol

 Ook in de Airport Library besteden we aandacht aan Nederland Leest. We delen exemplaren van Het leven is vurrukkuluk uit en vandaag organiseerden we een feestje. Dj Gerrit-Jan van Ham draaide jaren ’60 plaatjes op een prachtig pickupje en atrice Wilma Ligthart kroop in de huid van Panda. Ze voerde gesprekken met voorbijgangers over het leven en literatuur en aan de Nederlanders las ze een fragment uit het boek voor. Mensen reageerden blij verrast en er kwamen de meest prachtige antwoorden op de vraag: “Waarom is het leven vurrukkuluk?” Karen Bertrams was er bij en heeft alles gefilmd, dat wordt vast een prachtig filmpje.

Stewardessen, schoonmakers, kantoormensen van Schiphol hebben vandaag kennis gemaakt met het boek en buitenlandse reizigers zijn aangenaam verrast door deze actie. Dat zeiden ze namelijk bijna allemaal met zoveel woorden. Meer foto’s van vanmiddag vind je hier.

Lezen in de taxi

 Een mooie aan- vulling voor mijn verzame- ling “leesbe- vordering op bijzondere plaatsen”. Na het strand, het park en het vliegveld nu dan een taxi. Een boekhandelsketen in Caïro heeft 50 taxi’s voorzien van een kleine collectie boeken, zodat passagiers die uren in de file staan tenminste iets te lezen hebben. Om de verveling tegen te gaan en het lezen te stimuleren.

In een stoffen zak die aan de voorstoel is bevestigd zitten vijf boeken die de chauffeurs op ieder gewenst moment kunnen ruilen. De boeken zijn aan de boekhandel geschonken door donateurs.

Het project is vorig jaar klein gestart en inmiddels doen er al 200 taxi’s mee. Leuk detail is dat er kaartjes zijn toegevoegd waarop passagiers niet alleen hun mening over het boek op schrijven maar ook over de taxi en over hoeveel de chauffeur van het boek afweet. Elke maand is er een prijs voor de beste chauffeur. De Taxi der kennis is een groot succes: passagiers zijn enthousiast en de chauffeurs ook. Zij delen de boeken met hun gezin en zo wordt iedereen er wijzer van. In totaal rijden er  in Caïro ruim 30.000 taxi’s rond, dus ze kunnen nog wel even voorui.

Annie-moe

 Vandaag is het weer Annie M.G. Schmidt-dag. Als ze nog geleefd had zou ze vandaag haar 100e verjaardag hebben gevierd. Iedereen die ook maar iets met lezen en bibliotheken te maken heeft weet dat nou zo langzamer-hand wel, want je wordt er mee dood gegooid.

Misschien word ik oud en cynisch maar ik begin er een beetje genoeg van te krijgen. Ik word Annie-moe. Toen het idee 14 jaar geleden ontstond vond ik het een geweldig idee. Ik heb nog enthousiast gedichten helpen uitzoeken, die we kopieerden en die we bij elke lezer tussen zijn stapeltje geleende boeken stopten. Maar op een gegeven moment heb je daar wel genoeg van. Niks ten nadele van Annie M.G. Schmidt maar volgens mij verscheen 30 jaar geleden haar laatste nieuwe kinderboek en dat was geen onverdeeld succes. Ze heeft zonder twijfel een hele belangrijke rol gespeeld in de ontwikkeling van het Nederlandse kinderboek, maar de nadruk ligt wel op heeft, wat mij betreft. En ik begrijp best dat Querido zo’n Annie M.G. dag promoot, daar hebben ze groot gelijk in. En ik snap ook dat ze er nu zelfs een heel Annie-jaar van gemaakt hebben, want de uitgever moet zijn boeken verkopen. Maar moeten we daar allemaal aan mee doen? Zoals ik al eens eerder schreef: Kunnen we haar niet gewoon zien als iets uit een geschiedenisboekje? Als een schrijfster die tussen de jaren 50 en 80 heel veel heeft betekent voor de Nederlandse jeugdliteratuur en de ontwikkeling van de Nederlandse musical? Die we af en toe nog eens uit de kast halen. Maar die verder wel iets uit het verleden is?

Kunnen we van 20 mei niet gewoon “de dag van het kinderboek” maken? Dan kan er toch gewoon op alle scholen extra worden voorgelezen en geknutsteld en toneelgespeeld rondom boeken maar dan komen al die andere goede kinderboekenschrijvers ook eens aan bod. Door het op haar verjaardag te doen krijgt Annie toch het eerbetoon dat haar toekomt. Koningin Beatrix is per slot van rekening ook niet jarig op Koninginnedag.

Leesbevordering voor de klassiekers

Een hiphop clipje als introductie op Much ado about nothing van Shakespeare.

Afgelopen dagen organiseerde READ magazine een moderne uitvoering van dit toneelstuk via Facebook. Gedurende drie dagen (26, 27 en 28 april) kon je via berichten op Facebook de verwikkelingen volgen van een stel pubers die elkaar onmoeten, verliefd worden en elkaar na veel gedoe uiteindelijk krijgen. Het verhaal ontvouwt zich vooral via de commentaren bij de diverse berichten, in een bij Facebook passend taalgebruik. Knap verzonnen en goed gedaan, vooral omdat ze zo te zien dicht bij het oorspronkelijke verhaal zijn gebleven. Het project is inmiddels afgerond, maar nog (even) te volgen via Tumblr. 

Dit lijkt me een originele manier om (jonge) mensen enthousiast te maken voor een klassieker uit de Westerse literatuurgeschiedenis.

Ik vraag me af of dat ook de bedoeling is van de eBooks eregalerij die gisteren gepresenteerd is. Vermoedelijk niet, maar ik vraag me wel af wat dan wel de bedoeling is van die eregalerij. Krijg een beetje de indruk dat er niet echt een bedoeling achter zit maar dat ze de galerij gebouwd hebben “omdat het kon”. Ik vind hem prachtig hoor, hartstikke leuk die achtergrondinformatie en die filmpjes maar wat is de diepere gedachte hier achter? Een eerste aanzet voor “de” digitale bibliotheek Nederland? Klassieke literatuur beschikbaar maken voor een groot publiek? Mensen die geen zin hebben om naar het Pantheon in het Letterkundig Museum te gaan toch een glimp gunnen van wat daar te zien is? 

Wat is het doel van deze eregalerij? Wat is de doelgroep? Waar komt dit opeens vandaan? Is dit een voorproefje, wordt de hele Basisbibliotheek op deze manier uitgewerkt? Waarom is daar een aparte eregalerij voor gebouwd, waarom kon dat niet worden toegevoegd aan die digitale Basisbibliotheek? En waarom verwijst de site van Bibliotheek.nl niet naar die eregalerij? Het is nu een op zichzelf staand iets dat opeens uit de lucht is komen vallen. En het doel daarvan is me een raadsel.