Keukenprinsen en Maker Spaces

De afgelopen weken zie ik steeds vaker begrippen als Maker Spaces of de “makersbibliotheek”. Omdat ik nog niet zo’n goed beeld heb van wat dat nou precies inhoudt heb ik er nog niet zo’n uitgesproken mening over. Behalve een soort algemeen enthousiasme omdat ik altijd blij wordt van initiatieven die actief mensen opzoeken.

Tot nu toe kwam in de meeste verhalen over Maker Spaces  een 3D-printer voor, behalve in het FryskLab dan, maar ze zijn in elk geval allemaal erg op techniek gericht. In een verslag bij Techsoup for libraries las ik over de bibliotheek van Rock Springs, Wyoming. Die hebben een Maker Space rondom eten, of zoals ze zelf zeggen: Interested in a Maker Space at your library? Why not center it around food? After all, everyone eats, right? 

Onder de noemer Kitchen Creations organiseren ze cursussen pasta maken (groot succes, de bibliotheek heeft inmiddels een pastamachine aangeschaft), brood bakken, soep maken en groente en fruit fermenteren (zie bovenstaande foto). Ze vertonen films rondom eten en discussieavonden onder de noemer FOOD FOR THOUGHT Documentary and Discussion Series. Kijk op hun Facebook pagina om een idee te krijgen van wat ze doen en vooral van hoe simpel het eigenlijk is wat ze doen. Hun bibliotheek zit in/aan een Community Center, dus ze hebben een keuken tot hun beschikking, dat is wel handig natuurlijk.

Ik heb hier een heel dubbel gevoel bij: aan de ene kant is het iets heel leuks, iets om vrolijk van te worden. Het gaat over interactie tussen mensen en over het overdragen van informatie dus het past prima bij de doelstellingen van de bibliotheek. Maar aan de andere kant vraag ik me af of dit nou echt iets voor ons is. Waarschijnlijk komt dat door die ambtenaar die telkens weer  terugkomt op die ene workshop Kerststukjes maken die we twee jaar geleden georganiseerd hadden in de bibliotheek. Daar wilde de gemeente zijn subsidie niet aan uitgeven, dat hoorde echt niet bij onze core-business. Wij hebben in Nederland natuurlijk Volksuniversiteiten en andere cursuscentra die dit soort cursussen organiseren. Dus de behoefte is hier wel anders dan in Wyoming.

Ingewikkeld, ik ben er nog niet helemaal uit. De Soup Library vind ik dan toch een stuk eenvoudiger, die is gewoon leuk.

Deze Kitchen Creations past helemaal in het rijtje lokale initiatieven van Amerikaanse bibliotheken, zoals het uitlenen van bakblikken of het maken van groententuintjes. Allemaal erg leuk, dat wel. Maar ik ga nog even broeden op de vraag of dit ook iets voor ons is.

Een bieb is een bieb is een bieb?

“Deze ‘airport library’ al gezien?” vroeg Elsemarie Valstar mij op twitter vanochtend. Ze had het daarbij over bovenstaande Vakantiebieb van de ANWB op Rotterdam The Hague Airport. Nou had ik die Vakantiebieb toevallig al voorbij zien komen op Facebook, maar pas toen ik Elsemarie antwoord gaf realiseerde ik me wat ik van dat initiatief vond. “Da’s geen bieb, dat is een verzameling boeken die niemand meer wil hebben.”

Dat klinkt misschien een beetje flauw, maar dat is wel precies wat mijn probleem is met al die “little free libraries” die nu overal oppoppen. Ik vind ze enig hoor, al die leuke huisjes en dat geknutsel, laat daar geen misverstand over bestaan. Alles om het lezen te bevorderen. Maar het zijn natuurlijk geen bibliotheken: het zijn verzamelingen met boeken die gered zijn van de papiercontainer. Boeken die De Slegte niet wil hebben of waarvan de eigenaren geen zin hebben om ze naar een tweedehands boekwinkel te brengen. Dat doet niks af aan de kwaliteit van de boeken en aan de goede wil van de mensen die ze beschikbaar stellen. Maar dat is heel iets anders dan bibliotheek, dus noem het dan ook geen bibliotheek zou ik zeggen. In een bibliotheek worden boeken met een bepaald doel verzameld, daar worden bewuste keuzes gemaakt uit het totale, actuele aanbod. Daar zit een gedachte achter, de collectie is niet afhankelijk van het toeval. Daarnaast is een bibliotheek meer dan een verzameling boeken, alleen al omdat ze ook ander materiaal hebben dan alleen maar boeken en ze een duidelijk educatieve functie hebben. Dat proberen we met de Airport Library ook: er zit een gedachte achter de collectie (moet over Nederlandse kunst of cultuur gaan en Engelstalig zijn) en we hebben ook filmpjes, muziek, tentoonstellingen en we organiseren af en toe een activiteit.

Maar los daar van: een prima initiatief, die vakantiebieb. Leuke marketingactie.                     Alleen wel jammer dat de ANWB het helemaal op eigen houtje heeft uitgedacht en niet even advies heeft gevraagd aan de bibliotheken van Den Haag of Rotterdam want die hadden hun ervaringen met de Strandbibliotheek kunnen delen. Of met ProBiblio, voor tips uit de Airport Library. Dan hadden we ze even kunnen wijzen op het vliegveld van Helsinki, waar een soortgelijk initiatief al langer draait. Ik zou ze in elk geval dat gedoe met die stempelbriefjes voorin die boeken hebben afgeraden.

Leuk, maar een bibliotheek is het niet. Dus noem het anders zou ik zeggen. Maar ja, de term bibliotheek is natuurlijk ijzersterk. Het is een bewezen succes, dus daar sluiten ze van de ANWB graag bij aan Voor alle duidelijkheid: ik noem het een marketingactie want het is ook een actie. Die kast staat er alleen deze week: van 22 februari tot 3 maart. Maar bij bewezen succes wordt het vast herhaald.

Een boekenbastion met gratis boeken

Via Edwin las ik vorige week over Tante Pollewop, een initiatief om gratis boeken te verspreiden. Altijd nieuwsgierig naar de concurrentie heb ik het bijbehorende blog eens goed bestudeerd. Dat ziet er erg leuk uit, maar veel wijzer over wie er precies achter zitten en wat de bedoeling is werd ik er niet van.

Omdat ik dit weekend toch in de buurt was ben ik er maar eens langs gereden. Toevallig was Tante Pollewop in de tuin aan het werken, dus ik heb gezellig een praatje met haar gemaakt. En ik ben heel wat te weten gekomen over het idee erachter.

Dat idee  is precies zoals ze het zelf verwoord op het blog: Oprukkende e-books, sluitende bibliotheken, omvallende boekhandels: het papieren boek zit in het verdomhoekje. Boekenbastion Tante Pollewop biedt tegenwicht. Door gratis boeken te verspreiden. Veelal gelezen, hier en daar met een schrammetje, soms met andere gebruikssporen. Maar wat kan het bommen? Ze doen het! Boekenbastion Tante Pollewop voor al uw gratis boeken.

Tante Pollewop wil meer zijn dan alleen maar gratis boeken.  Ze wil ook informele bijeenkomsten organiseren over onderwerpen die haar bezighouden. Ze is pas twee weken bezig maar ze heeft haar eerste theekransje al georganiseerd. Over de bezuinigingen op het bibliotheekwerk in de gemeente. Omdat het een actueel onderwerp is. Het had ook iets anders actueels kunnen zijn.

 Het boekenbastion bestaat uit een bouwwerk annex kast die dagelijks geopend is van zonsopgang tot zonsondergang.  Van binnen is hij vrolijk aangekleed met spreuken en Stefan Verweys en er ligt een schriftje waar bezoekers reacties in kunnen achterlaten. Tante Pollewop twittert ook: zo zet ze elke dag een boek uit de collectie in de schijnwerper en twittert ze over andere zaken die haar bezig houden. Klein, spontaan en met humor, zoals het hele boekenbastion.

Ik vind het een prachtig initiatief. Een initiatief dat bibliotheken zouden moeten omarmen en waar ze vooral niet al te spastisch over moeten doen zoals bij het Leencafé in Assen gebeurde. Kom op zeg, niet zo bang! We hebben allemaal hetzelfde doel en de branche zou nog wel iets kunnen leren van het plezier en de toewijding van de initiefnemers.

Boekentrein of vliegveld?

Mooi hoor, dat de Spaanse spoorwegen met behulp van de Catalaanse overheid nu ebooks aanbieden in de trein. Alles om het lezen te bevorderen, dus ik ben vóór.

In 10 spaanse treinen hangen posters met daarop QR-codes waarmee je het eerste hoofdstuk van 40 verschillende boeken kunt downloaden.

Maar ik kan het toch niet laten om een klein kritisch nootje te plaatsen. Want waarom maar één hoofdstuk aanbieden? En wat is de gedachte achter de titelselectie? Die lijkt tamelijk willekeurig: Spaanse auteurs, Amerikaanse maar zo te zien ook de biografie van Steve Jobs. Er wordt samengewerkt met één uitgeverij, dus ik neem aan dat die bepaald heeft welke titels er op die posters staan. Dus eigenlijk is het gewoon reclame voor de uitgever, want als het boek bevalt ga je het vanzelf kopen. Waarom hebben ze daar dan ondersteuning van de Catalaanse overheid bij gekregen?

Mijn middelbare-school-Spaans zegt dat de tekst op de posters geen Spaans is, maar Catalaans. En dan wordt die overheidssteun opeens een stuk geloofwaardiger. Het is gewoon een kwestie van cultuurpolitiek. Promotie van het Catalaans! Werkt beter dan een poster waarop staat: Lees eens een boek in het Catalaans. Wel slim dus, en ook innovatief op zijn eigen manier. Het zijn blijkbaar niet alleen titels in het Catalaans volgens de Digital Reader zitten er ook Spaanse titels bij. Maar toch: vooral goed voor de uitgever.

Ik word zelf eerlijk gezegd een stuk blijer van de actie van de Broward County Library in  Florida. Die bieden op het plaatselijke vliegveld gratis ebooks aan uit het publieke domein. Voor iedereen te downloaden, ook zonder bibliotheek-abonnement, via een QR code op een advertentie-scherm. Waarop ze gratis mogen adverteren van het vliegveld. Kost ze dus ook nog eens geen cent. Maar het heeft de bibliotheek wel internationale aandacht opgeleverd.

Ik broed al een poosje op de vraag hoe ik zoiets zou kunnen doen in de Airport Library. Technisch waarschijnlijk niet zo moeilijk, maar gezien de opdracht en het collectiebeleid van de bibliotheek iets ingewikkelder dan het lijkt. Iemand een idee?

De supermarkt komt naar je toe…

Mooie actie. De Britse supermarktketen Tesco wilde een groter bereik op de Zuid-Koreaanse markt en verzon een innovatieve manier om het publiek op te zoeken. Ze bouwden virtuele winkels die aansloten bij het winkelgedrag van de Koreanen.

Een beetje zoals de Stationsbibliotheek , maar dan anders.

De stationsbibliotheek is open!

Na de Strandbibliotheek en de Airport Library is sinds vandaag een derde vorm van “bibliotheek op een bijzondere plaats” actief. Vanochtend om 7 uur ging de eerste Bibliotheek op het station open in het station van Haarlem. In het verleden ben ik ook intensief betrokken geweest bij de ontwikkeling van dit concept (ik schreef er eerder over) dus ik ben plaatsvervangend trots dat hij er nu echt staat.

Het verschil met de Strand- bibliotheek en de Schiphol- bibliotheek is dat dit wel een echte uitleen- bibliotheek is, waar je lid van moet zijn en een pasje voor nodig hebt. Maar wel eentje gericht op een bijzondere doelgroep, namelijk forensen.

Met op hen aangepaste openingstijden: van 7.00 tot 9.00 uur en van 16.00 tot 19.00 uur. Die doelgroep is in het algemeen geen lid van de bibliotheek en het is een uitdaging om hen toch te bereiken, met een aangepaste collectie. Vanuit de gedachte dat als lezers niet meer naar de bibliotheek komen, de bibliotheek dan maar naar de lezers toe moet. Daarmee hebben we op het strand en op Schiphol al ruim ervaring opgedaan waarvan nu geprofiteerd kan worden.

Hij is nog niet helemaal ingericht, ze zijn nog een beetje aan het proefdraaien, maar het is zeker de moeite waard om even te gaan kijken. Al is het maar omdat ze in dat prachtige oude  seinwachtershuisje op het middenperron zitten.  Toen ze vanochtend om 9 uur sloten hadden ze al twee leden ingeschreven (sinds 7 uur die ochtend) dus dat belooft wat voor de toekomst. De officiële opening is overigens pas in september.

Een bijna onbemande bibliotheek en samenwerking

Je hebt enthousiasme nodig en zelfvertrouwen en een flinke dosis soepelheid, maar dan heb je ook wat. De bibliotheek van Muiderberg is maar klein, maar wel een voorbeeld van innovatief bibliotheekwerk en kansen grijpen die zich voordoen.

Gisteren was de Kenniscirkel Kleine Kernen van ProBiblio te gast in het Servicepunt van Muiderberg, onderdeel van De Bibliotheek (o.a. Weesp en Muiden). Muiderberg is een kern van ruim 3000 inwoners waar tot ieders tevredenheid wekelijks een bibliobus kwam. Toen duidelijk werd dat de bibliobussen van ProBiblio zouden worden opgeheven is de bibliotheek in samenwerking met de gemeente serieus op zoek gegaan naar een alternatief. Dat werd gevonden in het nieuw te bouwen Multifunctionele gebouw in het dorp. In dit gebouw werd naast de bar door de architect een plekje vrijgemaakt voor een servicepunt van de bibliotheek. De bar wordt beheerd door cliënten van de Stichting Philadelphia. Behalve het beheren van de bar verrichten de (zwakbegaafde) medewerkers van Philadelphia klusjes voor de gebruikers van het pand en ze houden een oogje in het zeil bij de bibliotheek.

Eén keer per week is er een bibliotheekmedewerker aanwezig, op alle andere dagen ruimen de medewerkers van Philadelphia de boeken op. ‘s Avonds wordt de bar gebruikt door de diverse verenigingen die het gebouw gebruiken. Die verenigingen runnen zelf de bar en houden dan ook een oogje in het zeil bij de bibliotheek. Dit heeft tot gevolg dat de bibliotheek in theorie bijna 50 uur per week geopend is, in de praktijk is dat nog veel vaker. Het servicepunt wordt zeer goed gebruikt en bij de nieuwe leden zitten opvallend veel mannen. Die zoeken, voordat ze ’s avonds gaan sporten in de sporthal nog snel even een boek uit in de bibliotheek.

Net zoals de ouders die hun kind afzetten bij de Buiten- schoolse opvang in het gebouw, of die moeten wachten totdat hun kind klaar is met kinder- gymnastiek. Iedereen blij: de bibliotheek heeft Muiderberg wat te bieden, de inwoners hebben een mooie voorziening en de cliënten van Philadelphia doen nuttig werk.

Om zoiets voor elkaar te krijgen moet je dus niet te bang zijn: de kans bestaat namelijk dat het een rommeltje wordt in de bibliotheek als er geen permanent toezicht is. Dat is overigens nog niet gebeurd. Je moet ook enthousiast zijn, zodat je alle betrokken partijen van het nut en de noodzaak van de bibliotheek kunt overtuigen. En je moet soepel zijn: een keer per jaar moet de bibliotheek plaats maken voor de Vogelshow van de plaatselijke vogelvereniging. Al het meubilair van de bibliotheek wordt dan in de sporthal geschoven zodat de bibliotheek toch gewoon open kan blijven. En als een van de cliënten van Philadelphia persé boeken wil opruimen, maar eigenlijk het alfabet niet goed genoeg kent dan moet je soepel genoeg zijn om daar ook een mouw aan te kunnen passen.

Want een dergelijk concept staat of valt met een goede samenwerking met de diverse gebruikers van het pand. Als je star blijft vasthouden aan je eigen eisen en je eigen regeltjes is het gedoemd te mislukken. Net zo belangrijk is het bieden van kwaliteit: de collectie in Muiderberg ziet er goed uit en wordt mooi gepresenteerd. Als het alleen een kastje met oude, vieze boeken zou zijn dan zou niemand er gebruik van maken, al was de samenwerking nog zo fijn. Dat doen ze goed daar, in Muiderberg.

De innovatiefste bibliobus

 

Gisteren heeft de bibliotheek van Zaanstad (oftewel De Bieb voor de Zaan- streek) haar nieuwe bibliobus onthuld. Het was met recht een onthulling, want de burge- meesters van Wormerland en Oostzaan en een wethouder van Zaan- stad demonstreerden gezamelijk hoe het panoramadek naar boven kan schuiven.

Een bibliobus met een uitschuifgedeelte is wel vaker vertoond, maar dan gaat het altijd om schuiven in de breedte, deze bus schuift uit in de hoogte. In ingeklapte toestand lijkt het alsof er een zeecontainer op de oplegger staat, maar onder die zeecontainer zit een ruimte die propvol boeken staat. Met een trap kun je naar het bovengedeelte, het “kraaiennest” van waaruit kinderen de wijde omgeving van hun school kunnen bekijken, een boekje kunnen lezen of computers kunnen gebruiken. Want dat is de doelgroep van de bus: kinderen. Geen individuele kinderen, maar leerlingen van lagere scholen. De bus staat een hele of een halve dag bij een school of bij een cluster van scholen en die kunnen er dan naar eigen inzicht gebruik van maken.

Architect Jord den Hollander ontwierp een innovatieve, stoere en intrigerende bibliobus. Op het openingsfeestje hield hij een gloedvol betoog over creativiteit en avontuur en overtuigde hij de aanwezigen van het bijzondere van zijn bus. Het zou te gemakkelijk zijn om  nu al kanttekeningen te zetten bij de praktische uitvoering van een paar onderdelen want de bus moet nog gaan rijden. Ik hoop dat het een groot succes wordt, niet alleen voor alle Zaanse kinderen maar ook zodat daarmee bewezen wordt dat een bibliobus helemaal niet per saldo achterhaald is. 

Op de website van de bibliotheek vindt je meer foto’s van de opening van woensdag en op Youtube staat een mooi filmpje van een spectaculair deel van het bouwproces.

Ready for take off

Vanochtend ging dan eindelijk het officiële persbericht over de Airport Library de deur uit. We zijn er al jaren mee bezig en het is een opluchting dat het nu eindelijk “out in the open” is.

Het idee is ontstaan vanuit de Strandbibliotheek. Toen die in het eerste jaar een succes bleek zijn we door gaan denken over welke bijzondere plaatsen er nog meer zijn om mensen aan het lezen te brengen, vanuit de gedachte “als de mensen niet naar de bibliotheek komen, dan moet de bibliotheek maar naar de mensen toe”.  We hebben lang en veel gepraat, gedacht, plannen geschreven, plannen herschreven, gerekend, mensen enthousiast gemaakt en mensen overtuigd, maar nu komt ie er dus echt.

In eerste instantie wilden we net als bij de Strandbibliotheek boeken gaan uitlenen maar dat plan hebben we al heel snel laten varen, voornamelijk om logistieke redenen. Daarom richten we ons nu op die andere functie van de openbare bibliotheek: de informatiefunctie. De Airport Library moet de bezoeker een beeld geven van de kunst en cultuur van Nederland. Die bezoeker is een “overstapper”, iemand die onderweg is van Chicago naar Sint Petersburg en die in Amsterdam 4 uur moet wachten op zijn aansluitende vlucht. Die al twee kopjes koffie heeft gedronken, die alle taxfree winkels al heeft bezocht en die dan nóg twee uur over heeft voordat hij weer vertrekt. Die kijkt uit die grote ramen op Schiphol en ziet dan alleen maar vliegtuigen en landingsbanen. Die is 4 uur in Nederland en merkt daar niks van, want die winkels zijn overal hetzelfde. Díe bezoeker moet in de bibliotheek een beeld krijgen van wat hij allemaal mist nu hij het vliegveld niet af kan. In de Airport Library komen de catalogi van alle grote musea te liggen, overzichtswerken van de grote Nederlandse kunstenaars, kun je muziek beluisteren van Nederlandse componisten en musici en kun je filmpjes bekijken (en downloaden) over de Nederlandse geschiedenis en cultuur. Bij het vullen van de bibliotheek krijgen we hulp van een groot aantal Nederlandse culturele instituten die met ons meedenken over wat de hoogtepunten uit onze cultuur zijn.

Het artikel in de Volkskrant van vanochtend heeft veel reacties los gemaakt, op Twitter en op diverse sites en blogs, tot in het buitenland aan toe. En nu moeten we al die enthousiaste reacties nog waarmaken: we zijn hard bezig om alles op tijd af te krijgen. Ik ben er van overtuigd dat het gaat lukken. Helaas hebben we alleen maar hele technische tekeningen van het ontwerp (zoals hierboven) en niet van die mooie, gladde architectenplaatjes maar geloof me: het wordt prachtig.

Het marketing spook

Met mijn hoofd nog vol carnavalliedjes ben ik inmiddels weer thuis. Ik kom langzaam terug in het dagelijks leven en nu komen ook de dagelijkse ergernissen weer te voorschijn. De eerste ergernis die tot actie heeft geleid is de brief die ik kreeg van de ING.

Het was twee weken geleden al schrikken toen mijn papieren Postbankoverzicht opeens een oranje leeuw had in plaats van een blauwe. Uit die envelop vielen toen ook al allerlei hallelujafolders over hoe fijn het was dat de Postbank verdween. Ik was tevoren al uitgebreid gewaarschuwd dus het was geen verrassing, maar het bleef niet leuk. Maar die brief van Hans van der Horst, directeur Kantoren, was toch wel de druppel wat mij betreft.  In die brief stond dat er bij mij om de hoek een kantoor van de ING was geopend zodat ik daar terecht zou kunnen voor financieel advies. Tot zover nog vrij attent van Hans, wat mij betreft overbodig want ik hoef geen financieel advies, maar wel attent. Maar een alinea verder staat opeens plompverloren dat het postkantoor dat twee blokken verder ligt in de week van 2 maart dicht gaat. En dat is een logica die mij volslagen vreemd is. Om mij service te kunnen bieden die ik niet wil hebben gaan ze iets sluiten waar ik regelmatig gebruik van maak. Dat is zo ongeveer de logica van de NS, die ook loketten ging sluiten zodat de loketmedewerkers voortaan service konden gaan verlenen. Alsof die achter dat loket geen service verleenden….

Ik ben nog niet eens zo chagrijnig vanwege het sluiten van het postkantoor maar vanwege de manier waarop dat wordt gecommuniceerd. Ik snap best dat er keuzes gemaakt moeten worden in zo’n fusie tussen twee banken en dat een directie daarin andere belangen heeft dan een simpele klant. Maar deze klant wordt wel graag serieus genomen. En wil erkend worden als klant met gevoel voor zijn bank. Denken ze op de marketingafdeling van de ING nou echt dat ik mijn ergernissen vergeet als zij maar heel hard en heel lang roepen dat er alleen maar voordelen aan deze fusie zitten? 

Ga nu toch maar overstappen.

Ik probeer om een link te leggen tussen de marketing van de ING en die van bibliotheken. Er zit ergens een verband maar ik kan er de vinger nog niet helemaal op leggen. Iets met trouw blijven aan je eigen kern, fatsoen en je klanten serieus nemen. Maar ik ben er nog niet helemaal uit. Kom er waarschijnlijk nog wel op terug.

(Plaatje hier gevonden)